1 Imong angkunon ang hunasan
2 Sama sa pag-angkon nimo sa kang inday’ng dughan
3 Dala anang karaang sakab ug sapang
4 Gipaningot ka og gukod sa kasag nailad ka pa sa umang
5 Hinay-hinay nimong hiramon
6 Ang mga hilumon nga kinhason
7 Sa huna-hunang daw kamot
8 Ni Inday’ng mauwawon
9 Sa kagustuhan nga ikaw makasikop
10 Sa gugmang sama sa pasayan
11 Sunod-sunuron nimo hangtud madakpan
12 Dayon pahiyom, nalipay
13 Kay sa imong kidhat ra diay nadani si Inday
14 Ang pagpanginhas pareha gayud
15 Sa pagpangulitawo nimo sa usa ka dalaga
16 Kinahanglan ganiron nimo ang tibuok hunasan
17 Walay mata sa litob, punaw ug buwan-buwan
18 Nga imong matumban o mahilaktawan
19 Gani kinahanglan dili ka makamugna ug kisaw
20 Kay sa kahilom ra si inday magpakita ug mugimaw
21 Karon ikaw nagahimas-himas sa kamot ni inday
22 Gitagamtam ang gugma sa tumang kahayahay
23 Wala nay laing masulti ang mga tsismusong agukoy
24 Kundili ang pagpasiplat dayon panaghoy.
KOMENTARYO NI ADONIS DURADO
Unahon nato og sabay ang mga teknikal nga isyu sa di pa nato hiram-hiramon ang mga butang nga nagpahipi o gipangsipitan sa balak. Ug mao niy akong mga nakit-an nga inconsistency:
1. PUNCTUATION – Sa sinugdanan, wala kini mogamit og punctuation, apan pag-abot dapit sa tunga-tunga takulahawng mipughit kini og comma (LINYA 12 ug 17), dayon tuldok (LINYA 24). Gawasnon ang usa ka magsusulat sa dili paggamit og punctuation, pero kinahanglan siguro nga adunay rasun ug makaesplikar mismo ang tagsulat nganong iya kining giabandona. Ug kung akoy pabut-on, butangan kini nako og hustong punctuation.
2. PAGTAKDO SA DUHA KA PULONG – Migamit og apostrophe dihang gitakdo ang “inday” ug “nga” – sa pulong nga “inday’ng” (LINYA 2 ug 8), apan ang ubang mga tinakdong pulong kay wala. Siguro tangtangon na lang ning apostrophe aron ma-consistent sa ubang mga pulong. Kay ugaling mohukom ang tagsulat og gamit sa apostrophe, ang ubang pulong kay kinahanglan pud og apostrophe – sama pananglit sa “imong” (LINYA 1) nga suwaton unta kini isip “imo’ng” (tinakdo sa “imo” ug “nga”). Dugang pagpalawom mabasahan dinhi -- pindota ni.
3. CAPITALIZATION – Ang pulong nga “inday” kay gi-capitalized (LINYA 8 ug 13) apan ang uban wala (LINYA 2 ug 21). Ugaling isipon ni sa tagsulat isip proper noun, kinahanglan i-capitalize na lang siguro ang tanan. Otherwise, pwede pud nga puro lower case ang tanan.
* * *
Ug may nakita pud kong angay sapangunon, ginagmayng butang nga milubog sa lim-aw. Hisayring ang mosunod kay tratahon sa tagsulat nga mga sugyot lamang gikan sa kritiko ug dili gayud isyu sa kasaypanan nga naa diha mismo sa balak. Buot pasabot, indulhensya ra ning mga mosunod nga punto gikan sa kritikong hilabtanon.☺
1. LINE BREAK – Aning bahina, wala koy problema sa linya nga dili tupong, apan dunay mga linya nga mas maayong buk-on aron mas tin-aw ug dili bug-at sabton – sama pananglit sa LINYA 4, nga ang “ug nailad ka pa sa umang” kay pwede rang ipakanaog ngadto sa laing linya. Angayan diay hinumduman nga ang line break kay usa ka elemento sa versification. Busa kinahanglan conscious o may kaamgohan ang tagsulat nganong ingon niana ang iyang pagkaputol sa matag linya sa tibuok balak. Tungod ang line break kay posibleng gamiton sa tagsulat isip paagi sa pagpakita sa tinguhang porma o epekto sa pagbasa – aron makamugna og cadence, caesura, o enjambment.
2. ESPELING – “Hangtod” imbis na “hangtud” (LINYA 11) ug “mogimaw” imbis na “muginaw” (LINYA 20). Kung maglibog ka unsay hustong espeling, konsultaha ni nga website – binisaya.com.
3. HYPENATION – Din-a kinahanglan og hypen ang pulong nga “hunahuna” (LINYA 7). Ang hypen gamiton lang kung ang gidobleteng pulong kay gama sa pulong-ugat (root word). Busa, husto nga naay hypen ang “sapa-sapa” (kay pulong-ugat man ang “sapa”) o “paghimas-himas” (tungod sa “himas”). Apan sayop ang pagsulat og “bit-bit” isip hyphenated gumikan wala may pulong nga “bit”, o kaha “huna” alang sa “hunahuna”.
4. TUKMANG PULONG – Sigun pang Coleridge: Poetry is the best words in their best order. Kung tugutan ang akong pagkahilabtanon, isugyot nakong pang-ilisan ang mosunod nga mga pulong:
* “Bitbit” imbis na “dala” (LINYA 3): Mas concrete ang “bitbit” ug mas descriptive – nga gikuptan gyud sa kamot ang sakab ug sapang – samtang ang “dala” kay medyo generic hunahunaon.
* “Paningkamot” imbis “kagustohan” (LINYA 9): Ambot lang, pero morag kuwangan ra ko og pwersa sa pulong nga “kagustohan”. Kung sa suka pa ni, kuwang og dugang kaaslumon. Tan-awa ang duwa sa pulong nga “paningkamot” kung itugbang ugaling sa pulong nga “makasikop” – dili ba may nagpahiping “kamot” sa pulong nga “paningkamot”? Laing pulong nga pwede gamiton dinhi kay ang “tinguha”.
* Mas gamiton nako ang “parehas” kaysa “pareha” (LINYA 14) aron mosagitsit kini sa pulong nga “pagpanginhas”.
* Mas maayo ang “o” imbis na “ug” (LINYA 17) aron medyo open-ended. Definite ra kaayo ang “ug” – nga kini ra gyung tulo ka kinhason ang dili matumban. Apan kung moingon ka nga “litob, punaw o buwan-buwan”, nahimo kining inclusive sa uban pang kinhason nga wa hinganli sa balak.
Kung atong ipahamtang ang gipanghisgutang mga sugyot, mao niy mahimong dagan sa balak:
1 Imong angkunon ang hunasan
1. PUNCTUATION – Sa sinugdanan, wala kini mogamit og punctuation, apan pag-abot dapit sa tunga-tunga takulahawng mipughit kini og comma (LINYA 12 ug 17), dayon tuldok (LINYA 24). Gawasnon ang usa ka magsusulat sa dili paggamit og punctuation, pero kinahanglan siguro nga adunay rasun ug makaesplikar mismo ang tagsulat nganong iya kining giabandona. Ug kung akoy pabut-on, butangan kini nako og hustong punctuation.
2. PAGTAKDO SA DUHA KA PULONG – Migamit og apostrophe dihang gitakdo ang “inday” ug “nga” – sa pulong nga “inday’ng” (LINYA 2 ug 8), apan ang ubang mga tinakdong pulong kay wala. Siguro tangtangon na lang ning apostrophe aron ma-consistent sa ubang mga pulong. Kay ugaling mohukom ang tagsulat og gamit sa apostrophe, ang ubang pulong kay kinahanglan pud og apostrophe – sama pananglit sa “imong” (LINYA 1) nga suwaton unta kini isip “imo’ng” (tinakdo sa “imo” ug “nga”). Dugang pagpalawom mabasahan dinhi -- pindota ni.
3. CAPITALIZATION – Ang pulong nga “inday” kay gi-capitalized (LINYA 8 ug 13) apan ang uban wala (LINYA 2 ug 21). Ugaling isipon ni sa tagsulat isip proper noun, kinahanglan i-capitalize na lang siguro ang tanan. Otherwise, pwede pud nga puro lower case ang tanan.
* * *
Ug may nakita pud kong angay sapangunon, ginagmayng butang nga milubog sa lim-aw. Hisayring ang mosunod kay tratahon sa tagsulat nga mga sugyot lamang gikan sa kritiko ug dili gayud isyu sa kasaypanan nga naa diha mismo sa balak. Buot pasabot, indulhensya ra ning mga mosunod nga punto gikan sa kritikong hilabtanon.☺
1. LINE BREAK – Aning bahina, wala koy problema sa linya nga dili tupong, apan dunay mga linya nga mas maayong buk-on aron mas tin-aw ug dili bug-at sabton – sama pananglit sa LINYA 4, nga ang “ug nailad ka pa sa umang” kay pwede rang ipakanaog ngadto sa laing linya. Angayan diay hinumduman nga ang line break kay usa ka elemento sa versification. Busa kinahanglan conscious o may kaamgohan ang tagsulat nganong ingon niana ang iyang pagkaputol sa matag linya sa tibuok balak. Tungod ang line break kay posibleng gamiton sa tagsulat isip paagi sa pagpakita sa tinguhang porma o epekto sa pagbasa – aron makamugna og cadence, caesura, o enjambment.
2. ESPELING – “Hangtod” imbis na “hangtud” (LINYA 11) ug “mogimaw” imbis na “muginaw” (LINYA 20). Kung maglibog ka unsay hustong espeling, konsultaha ni nga website – binisaya.com.
3. HYPENATION – Din-a kinahanglan og hypen ang pulong nga “hunahuna” (LINYA 7). Ang hypen gamiton lang kung ang gidobleteng pulong kay gama sa pulong-ugat (root word). Busa, husto nga naay hypen ang “sapa-sapa” (kay pulong-ugat man ang “sapa”) o “paghimas-himas” (tungod sa “himas”). Apan sayop ang pagsulat og “bit-bit” isip hyphenated gumikan wala may pulong nga “bit”, o kaha “huna” alang sa “hunahuna”.
4. TUKMANG PULONG – Sigun pang Coleridge: Poetry is the best words in their best order. Kung tugutan ang akong pagkahilabtanon, isugyot nakong pang-ilisan ang mosunod nga mga pulong:
* “Bitbit” imbis na “dala” (LINYA 3): Mas concrete ang “bitbit” ug mas descriptive – nga gikuptan gyud sa kamot ang sakab ug sapang – samtang ang “dala” kay medyo generic hunahunaon.
* “Paningkamot” imbis “kagustohan” (LINYA 9): Ambot lang, pero morag kuwangan ra ko og pwersa sa pulong nga “kagustohan”. Kung sa suka pa ni, kuwang og dugang kaaslumon. Tan-awa ang duwa sa pulong nga “paningkamot” kung itugbang ugaling sa pulong nga “makasikop” – dili ba may nagpahiping “kamot” sa pulong nga “paningkamot”? Laing pulong nga pwede gamiton dinhi kay ang “tinguha”.
* Mas gamiton nako ang “parehas” kaysa “pareha” (LINYA 14) aron mosagitsit kini sa pulong nga “pagpanginhas”.
* Mas maayo ang “o” imbis na “ug” (LINYA 17) aron medyo open-ended. Definite ra kaayo ang “ug” – nga kini ra gyung tulo ka kinhason ang dili matumban. Apan kung moingon ka nga “litob, punaw o buwan-buwan”, nahimo kining inclusive sa uban pang kinhason nga wa hinganli sa balak.
Kung atong ipahamtang ang gipanghisgutang mga sugyot, mao niy mahimong dagan sa balak:
1 Imong angkunon ang hunasan
2 Sama sa pag-angkon sa kang indayng dughan.
3 Bitbit anang karaang sakab ug sapang
4 Gipaningot ka og gukod sa kasag
5 Ug nailad ka pa sa umang.
6 Hinayhinay nimong hiramon
7 Ang mga hilumon nga kinhason
8 Sa hunahunang daw kamot
9 Ni indayng mauwawon.
10 Sa paningkamot nga ikaw makasikop
11 Sa gugmang sama sa pasayan,
12 Sunod-sunuron nimo hangtod madakpan.
13 Dayon pahiyom, nalipay
14 Kay sa imong kidhat ra diay nadani si inday.
15 Ang pagpanginhas parehas gayud
16 Sa pagpangulitawo sa usa ka dalaga
17 Kinahanglan ganiron ang tibuok hunasan.
18 Walay mata sa litob, punaw o buwan-buwan
19 Nga imong matumban o mahilaktawan.
20 Gani kinahanglan dili ka makamugna og kisaw
21 Kay sa kahilom ra si inday magpakita o mogimaw.
22 Karon ikaw nagahimas-himas sa kamot ni inday,
23 Gitagamtam ang gugma sa tumang kahayahay.
24 Wala nay laing masulti ang mga tsismusong agukoy
25 Kundili ang pagpasiplat dayon panaghoy.
* * *
Bisag didactic diyutay, alang nako, malampuson kaayo ang maong balak. Dalaygon kaayo ang pagkalalik sa konsepto sa pagpangulitawo ngadto sa pagpangihas. Ang parallelismo hugot kaayo gikan sa sugod hangtod sa katapusan – ang hunasan kay sama sa dughan; ang pagsikop og kinhason ngadto sa paghiram sa kamot sa minahal; ang ganid nga pagpanginhas ngadto sa katakos sa pagpangulitawo; ang kinaiya sa babaye nga maitandi sa kinaiya sa mga mananap sa dagat.
Tuod man, ang nakahatag og kalamposan aning balaka kay ang lig-on nga pagkagamit sa controlling metaphor. Dinhi atong mapanid-an ang ka suhito sa tagsulat ngadto sa kinabuhing dagat – nga nakahibaw gayud siya sa iyang gipamulong ug sa implikasyon sa iyang nalitok nga imahe.
Tan-awa pananglit nang pagtandi niya sa konsepto sa gugma ngadto sa pasayan (LINYA 10-12 sa bag-ong bersyon). Alang sa tigbasa nga walay kasayuran sa pagpanginhas, buot nakong hisgotan nga ang pasayan lisod kaayong dakpon kay kusog kaayo kining moiktin – intawon, grabe kini ka alisto molukso-lukso imabaw sa lim-awng tubig ugaling makamatikod kini og peligro. Para nako, precise kaayo kini nga hulagway sa usa ka ulitawong gasunod-sunod sa iyang gipanguyaban nga di buot magpadakop.
Obserbahi nga ang paghingalan diay sa mga mananap sa dagat aning balaka kay wala lamang mohatag og local color o mosilbing dekorasyon, apan milihok usab kini isip device sa pagpadayag. Nalingaw kaayo ko maghunahuna sa katapusang duha ka linya diin ang paghubit sa agukoy isip usa ka tsismuso – “mga tsismusong agukoy” – kay gamhanang militok og duha ka butang: ang literal nga mga agukoy nga mora tuod og mga tsismuso kung makit-an nimong magpundok gawas sa ilang isig ka lungag; ug ang mga tsismuso nga kung magtapok kay mora pud og mga agukoy. Grabe ka seamless dinhi ang ambiguation tali sa duha ka kalibutan – sa mananap ug sa tawo.
Kay ang tuno sa balak kay mi-border man sa flippancy, maong mapasaylo ra nako – ug andam ra pud nakong dawaton – ang pipila niini ka “cheesy” nga mga linya. Pananglit, ang paghisgot nga ang “kidhat” ra diay ang ig-anan ni inday (LINYA 14) – kay morag nipataphaw sa karakter ni inday, bisan pa man og tinuod nga adunay magbinhod ang dughan kung ugaling kidhatan. Ang LINYA 22-23 kay medyo corny sab paminawon – morag bidli nga sangputanan sa gugma ang description nga “tumang kahayahay”. Ug kung duna may paagi ang tagsulat nga madoktoran ning mga linyaha, moingon ko nga usa ni ka kinanindotan nga balak sa gugma nga akong nabasahan.
* * *
PAUTOT: Sukad karon, ang tanang balak nga akong tukion kay tagaan nako og grado. Agdahon pud nako ang kaubang panelista sa pagbuhat niini sa ilang pagatukion unya puhon nga balak, apan dili hinuon kini obligasyon. Kung ampay gani kaayo nako ang balak, di ko moikog og hatag og perpektong puntos – i-represtar nako sa napulo ka star.
3 Bitbit anang karaang sakab ug sapang
4 Gipaningot ka og gukod sa kasag
5 Ug nailad ka pa sa umang.
6 Hinayhinay nimong hiramon
7 Ang mga hilumon nga kinhason
8 Sa hunahunang daw kamot
9 Ni indayng mauwawon.
10 Sa paningkamot nga ikaw makasikop
11 Sa gugmang sama sa pasayan,
12 Sunod-sunuron nimo hangtod madakpan.
13 Dayon pahiyom, nalipay
14 Kay sa imong kidhat ra diay nadani si inday.
15 Ang pagpanginhas parehas gayud
16 Sa pagpangulitawo sa usa ka dalaga
17 Kinahanglan ganiron ang tibuok hunasan.
18 Walay mata sa litob, punaw o buwan-buwan
19 Nga imong matumban o mahilaktawan.
20 Gani kinahanglan dili ka makamugna og kisaw
21 Kay sa kahilom ra si inday magpakita o mogimaw.
22 Karon ikaw nagahimas-himas sa kamot ni inday,
23 Gitagamtam ang gugma sa tumang kahayahay.
24 Wala nay laing masulti ang mga tsismusong agukoy
25 Kundili ang pagpasiplat dayon panaghoy.
* * *
Bisag didactic diyutay, alang nako, malampuson kaayo ang maong balak. Dalaygon kaayo ang pagkalalik sa konsepto sa pagpangulitawo ngadto sa pagpangihas. Ang parallelismo hugot kaayo gikan sa sugod hangtod sa katapusan – ang hunasan kay sama sa dughan; ang pagsikop og kinhason ngadto sa paghiram sa kamot sa minahal; ang ganid nga pagpanginhas ngadto sa katakos sa pagpangulitawo; ang kinaiya sa babaye nga maitandi sa kinaiya sa mga mananap sa dagat.Tuod man, ang nakahatag og kalamposan aning balaka kay ang lig-on nga pagkagamit sa controlling metaphor. Dinhi atong mapanid-an ang ka suhito sa tagsulat ngadto sa kinabuhing dagat – nga nakahibaw gayud siya sa iyang gipamulong ug sa implikasyon sa iyang nalitok nga imahe.
Tan-awa pananglit nang pagtandi niya sa konsepto sa gugma ngadto sa pasayan (LINYA 10-12 sa bag-ong bersyon). Alang sa tigbasa nga walay kasayuran sa pagpanginhas, buot nakong hisgotan nga ang pasayan lisod kaayong dakpon kay kusog kaayo kining moiktin – intawon, grabe kini ka alisto molukso-lukso imabaw sa lim-awng tubig ugaling makamatikod kini og peligro. Para nako, precise kaayo kini nga hulagway sa usa ka ulitawong gasunod-sunod sa iyang gipanguyaban nga di buot magpadakop.
Obserbahi nga ang paghingalan diay sa mga mananap sa dagat aning balaka kay wala lamang mohatag og local color o mosilbing dekorasyon, apan milihok usab kini isip device sa pagpadayag. Nalingaw kaayo ko maghunahuna sa katapusang duha ka linya diin ang paghubit sa agukoy isip usa ka tsismuso – “mga tsismusong agukoy” – kay gamhanang militok og duha ka butang: ang literal nga mga agukoy nga mora tuod og mga tsismuso kung makit-an nimong magpundok gawas sa ilang isig ka lungag; ug ang mga tsismuso nga kung magtapok kay mora pud og mga agukoy. Grabe ka seamless dinhi ang ambiguation tali sa duha ka kalibutan – sa mananap ug sa tawo.
Kay ang tuno sa balak kay mi-border man sa flippancy, maong mapasaylo ra nako – ug andam ra pud nakong dawaton – ang pipila niini ka “cheesy” nga mga linya. Pananglit, ang paghisgot nga ang “kidhat” ra diay ang ig-anan ni inday (LINYA 14) – kay morag nipataphaw sa karakter ni inday, bisan pa man og tinuod nga adunay magbinhod ang dughan kung ugaling kidhatan. Ang LINYA 22-23 kay medyo corny sab paminawon – morag bidli nga sangputanan sa gugma ang description nga “tumang kahayahay”. Ug kung duna may paagi ang tagsulat nga madoktoran ning mga linyaha, moingon ko nga usa ni ka kinanindotan nga balak sa gugma nga akong nabasahan.
* * *
PAUTOT: Sukad karon, ang tanang balak nga akong tukion kay tagaan nako og grado. Agdahon pud nako ang kaubang panelista sa pagbuhat niini sa ilang pagatukion unya puhon nga balak, apan dili hinuon kini obligasyon. Kung ampay gani kaayo nako ang balak, di ko moikog og hatag og perpektong puntos – i-represtar nako sa napulo ka star.
Bweno, aniay grado nako aning balaka:
