Tulo ka Imahe sa Samin

ni Jona Bering

“I did describe the mirror briefly . . . It was . . . A full and empty thing, dense with images in one place, vacant in another.” -- Siri Hustvedt, The Blindfold


       I
1     Nag-atubang sa display window
2     sa usa ka appliance center. Sa likod
3     sa bildo, nanghupaw ang bag-ong
4     TV unit sa Sony, gilaay
5     sa iyang dagway’ng gibalik-balika’g
6     dagan sa mga anino ibabaw
7     sa tubig -- usa ka mammoth, gisundan
8     sa usa ka tigre, ug laing usa ka
9     mammoth nga naghuna-hunang usa
10    siya ka possum. Sa bildo maaninag
11    ang mga inamang katawa sa ubang
12    mga tawo. Nanglapos ang kaputi,
13    kadalag sa ilang mga agik-ik pagkakita
14    sa mammoth nga nagbitay
15    sa sanga sa kahoy. Samtang ang uban
16    nang-ismid kay ang mammoth, labaw na
17    ang possum wa natawo
18    sa ilang kalibotan.


       II
19    Ang samin sa Tubod, nakatag-iya’g
20    usa ka pamilyahang hulagway: amahang
21    nagpomada kay naay tari sa lungsod,
22    inahang nanudlay ug ningdalikyat
23    sa silingan ug nanu’ng og tabi, nangawat
24    si Undo sa pomada sa iyang amahan
25    kay unya naay bayle sa pikas
26    baryo, iyawat na lang makakaplag
27    ug dalaga, si Inday namulbos
28    una ninggikan padung sa sapa
29    ug nanglaba samtang ningpahiyom
30    pag-agi ni Kulas nga nagpatuna
31    sa kabaw. Ug ang duha ka batang
32    gagmayng nahabilin sa panimalay
33    nagduwa, ang kinamanghurang
34    nagpangidaron og duha, natingala
35    sa ninglihok nga repleksyon nga naa
36    sa kuwadrong gikuha sa iyang igsuon
37    gikan sa altar. Ningpunit kini
38    ug bato, gipukpok.
39    Ug maayo niining pagkakagay.


       III
40    Nasag-ulo nimo ang tanang
41    suok sa inyong panimalay
42    sama sa pagsaulo sa usa
43    ka linya sa paboritong nobela --
44    “Wondered which had changed
45    the most, place or self?” Apan
46    sama sa pagsaulo, di ka sigurado
47    kon sakto ang mga pulong
48    nga imong gigamit, bisan sa gamayng
49    kinabuhi sa usa ka comma.
50    Maong sa pag-uli nimo sa inyo,
51    nakamatikod ka nga naay kuwang,
52    o naay nakuha, sa inyong panimalay
53    apan wa nimo nakaplagan
54    ang saktong pulong para niini.
55    Diha naka nakasakop niining pulonga
56    paglipot nimo sa likod sa inyong
57    balay ug nakit-an nimo ang imong
58    nagpikas-pikas nga dagway
59    sa nabuak nga samin.  

KOMENTARYO NI BAMBI BELTRAN


Kung ako ning balak, gamiton nako ang pulong nga “hulagway” imbis na “imahe” sa titulo tungod lamang kay ang “Tulo ka Hulagway sa Samin” mas nindot ug taginting sa akong dunggan. Sa kinatibuk-an, wala koy dakung problema sa tono, porma ug rima (o kawad-on sa rima) niini maong ako lang hisgutan ang iyang unod.

Ang balak malampuson para kanako kung kini makapakibot sa akong utok o balatian -- pinaagi sa pagbayaw sa akong kalag. Ang kantidad sa balak pareho og kantidad sa bayaw sa akong kibot. Pero ang pagbayaw sa akong kibot, tungod kay gaagad man sa akong balatian samtang gabasa ko sa maong balak, adunay kausaban kuyog sa tiaw sa panahon. Tungod niini, dili lalim ang pagsulat og usa ka malampuson nga balak, apan dili kini angay nga himuong rason nga dili na lang ta magpatugatugag sulat og balak.

Sa unang stanza, nindot ang primerong tulo ka linya, apan wala ko ganahi sa iningles nga pasiunang epigraph niini. Ang niabot sa akong utok mao nga wala gyud naningkamot sa pagka-orihinal ning balaka kay nanghulam na dayon sa mga pulong sa Amerikanang nobelista. Unya, nakaingon ko nga kahibalo na ko sa gustong isulti sa manunulat busa dili na kaayo dako ang hinam nga akong gibati. 

Sa nahisgutang stanza, gituki ang usa ka gilaay nga telebisyon nga anaa sa usa ka bintana sa appliance center, ang mga tawo nga nanglabay ug nangundang aron molantaw sa salida -- ug gihulagway usab mismo ang salida sa maong telebisyon. Unsa man kahay buot ipasabot sa puti ug dalag nga agik-ik" (LINYA 12 - 13)? Unsa kaha kung gipawng ang telebisyon aron makita og maayo ang mga dagway sa mga tawong nanan-aw nga wala diay hanaw? Kay lagi, matud pa ni Sri Hustvedt, ang samin usa ka puno ug haw-ang nga butang. (Apan kini, panghilabot na hinuon sa maong balak ug maoy resulta sa pagbasa nako sa epigraph.) Para nako, tab-ang ra ang timpla sa tulo ka linya nga nitapos sa primerong stanza. Kulang sa asin kay wala man nakapaisa sa akong kibot. 

Sa ikaduhang stanza, gidala kita didto sa sulod sa usa ka panimalay. Gihisgotan ang usa ka Tubod sa altar nga maoy samin sa tibuok pamilya. Unsay buot pasabot sa Tubod? Lugar ni siya (kay nagsugod man sa daku nga letra) o ang gigikanan sa tubig nga tab-ang? 

Pagkahuman, gitagsa-tagsa ang mga hinungdan sa mga tagbalay sa ilang pagpanamin hangtod nga ang samin nabuak kay gipukpok og bato sa dos anyos nga bata (LINYA 37 - 38). Natingala ko ngano nga gipukpok man kini og bato -- nga ang bato sa kasagaran, dili man makit-an sa sulod sa panimalay. Sa akong panimpla, mas ayon hinuon kung giilogan na lang unta ang samin sa duha ka bata, unya nahagbong ug nabuak nga wala tuyoa. Ang buak nga samin simbolo ba kini sa pamilya nga adunay lain-lain nga mga tumong, wala magkahiusa? Ang akong sabot na hinuon tungod kay gipukpok man sa bata, kining bat-ana ang nibuak sa pamilya. Ug tungod kay gikan man sa altar, makaingon sab ko nga hulagway man siguro ning Hesus Kristo nga gihimong samin -- kay kita ra bang mga Pilipino, ganahan kaayong manamin. Kung mahimo pang manamin sa botelya sa imnunon, manamin sab ta kada inom natog Coca-Cola. 

Makalingaw basahon ang mga linya dinhi, nialsa na unta og napulo ka pulgada ang akong kibot apan ninaog pag-abot sa hinapos nga linya.

Sa ikatulong stanza, gidala ta sa tagsulat didto sa usa ka balay. Dinhi, adunay usa ka tawo (ambot og lalaki ba ni o babaye) nga naka-amgo sa kausaban sa sulod sa iyang panimalay pagkakita niya sa iyang dagway sa nabuak nga samin didto sa likod sa ilang balay. 

Nibalhin usab ang tingog sa manunulat dinhi kay karon gigamit na niya ang pulong nga “nimo”, “inyo”, ug “imong”. Ang akong kahinam nga nianam na unta og kamang sa akong kahiladman -- apan gibu-buan og tubig nga bugnaw sa pagbasa nako sa paboritong linya sa nobela. (Tua na sab- nanghulam na sab sa mga pulong sa langyaw nga manunulat!) 

Mailhan usab nga ganahan ang manunulat sa pasumbingay sa buak nga samin. Nalingaw usab ko ani nga tema ug mahiusa ug mahugot unta kining tulo ka stanza sa balak kung ang tulo ka imahe sa samin nabuak tanan. Nabuak man gud ang mga samin sa ikaduha ug ikatulo nga stanza mao nga mora og nalahi gyud ang telebisyon nga maoy gihimong samin sa primerong stanza. Kung naigo sa gilabay nga bato (naa may bato sa dalan) ang display window unya nabuak ang telebisyon -- mas motaas unta ang akong kibot. 

Kay sa akong nahibaw-an, usa ka butang ang paggamit og daghang mga pulong ug hulagway diha sa usa ka balak, apan lahi sab nga butang ang paggamit og mga pulong ug hulagway nga minghaom ug minghiusa sa usa ka balak.